Zeolit Taşları: Gerçekten Detoks Etkili mi?
Doğal volkanik mineraller olan zeolitler, özellikle de klinoptilolit, son yıllarda “vücudu toksinlerden arındırdığı” iddiasıyla popüler hâle geldi.
Zeolit Nedir?
Temel olarak zeolitler; silikon, alüminyum ve oksijenden
oluşan kristal katı yapılardır. Bu karmaşık üç boyutlu yapıların içinde katyonların, suyun ve/veya küçük moleküllerin tutulabileceği boşluklar ve kanallar bulunur.
Özel yapıları ile zeolitler; maddeleri ayırma, filtrasyon, seçici geçirgenlik, iyon değişimi, katalizleme ve adsorpsiyon (yüzeyde tutunma) konularında çok çeşitli uygulamalar sunuyor. Ayrıca son zamanlarda zeolit malzemeler; lüminesans (ışıldama), elektrik, manyetizma, tıp ve mikroelektronik alanlarında da kullanılmaya başlandı.
En çok kullanılan formu ise Klinoptilolittir.
Zeolitin Olası Faydaları
Tarım alanında; Zeolitler, yüksek iyon değiştirme ve ağır metal bağlama kapasiteleri sayesinde toprağın fiziksel ve kimyasal yapısını iyileştirir, besin maddelerinin kontrollü salınımını sağlar ve gübrelemede kullanıldığında daha düşük karbondioksit salımına katkıda bulunur.
Gıda sektöründe; Antimikrobiyal özellikleri sayesinde zeolitler, gıda kalitesini ve raf ömrünü artırmak, gıda ambalajlarında oksijen ve nem kontrolü sağlamak, gıda analizleri ve akıllı paketleme malzemeleri geliştirmek gibi pek çok alanda kullanılmaktadır.
Tıpta Zeolitin Kullanımı; Zeolitlerin vücuttaki etkisi, bir tür “mıknatıs” gibi çalışmalarından gelir. Vücuttaki zararlı maddeleri ve ağır metalleri (kurşun, bakır vb.) kendine çekerek bünyeden atılmasına yardımcı olabildikleri bazı hayvan çalışmalarında gösterilmiştir.
Bağırsak Bariyerini Güçlendirme: 2015’te yapılan bir klinik çalışmada klinoptilolit takviyesinin bağırsak bariyer fonksiyonunu iyileştirdiği bulunmuştur.
Oksidatif Stresi Azaltma Potansiyeli: Klinoptilolitin dolaylı antioksidan etki gösterebileceğine dair bulgular vardır ancak mekanizma tam olarak net değildir.
Tartışmalı Alanlar: Zeolitin toksik maddeleri uzaklaştırmasına dayalı bir kanıt oluşmamıştır. Emilimleri de sınırlı olduğundan ‘kanı temizler’ iddiası da yetersizdir. İnsan çalışmaları yetersiz olduğundan uzun yıllar kullanımı sonucu oluşabilecek riskler öngörülemez.
Zeolit Kullanırken Dikkat Edilmesi Gerekenler
Ürünler ağır metal içerebilir
Doğal taşlar çevreden kirlenebileceği için, sertifikasız ürünlerde ağır metal riski olduğuna dikkat çeken çalışmalar vardır.
İlaç Etkileşimleri
Zeolit, gözenekli yapısı nedeniyle bazı ilaçlarla bağlanarak emilimlerini azaltabilir (örneğin demir preparatları veya tiroid ilaçları)
Hamile ve Emzirenlerde Önerilmez
Bu gruplarda yapılmış güvenlik çalışması bulunmadığı için kullanımı önerilmez.
Böbrek Hastalarında Dikkat
Elektrolit etkileşimleri olabileceği için böbrek hastalarında dikkatle kullanılması önerilir.
KAYNAKÇA
https://bilimteknik.tubitak.gov.tr/system/files/makale/zeo.pdf
http://hvm.bioflux.com.ro/docs/2011.3.51-57.pdf
https://doi.org/10.3389/fphar.2018.01350
