MATCHA HAKKINDA HER ŞEY
Çay, dünyadaki sıvı tüketim sıklığı açısından sudan sonra ikinci sıradadır. Karakteristik tadı ve aroması, faydalı sağlık değerleri ve sosyal-kültürel koşulları ile değerlidir. Yeşil çay üç çeşitte satışa sunulmuştur: Yaprak şeklinde, çay poşetlerinde veya toz halinde.
Matcha Nedir?
Matcha, dünyada yaygın olarak tüketilen Camellia sinensis bitkisinden üretilen, toz halinde bir Japon yeşil çayıdır. Bu çay türü, geleneksel yetiştirme şekli nedeniyle özellikle antioksidan bileşikler bakımından zengindir. İdeal olarak, büyüme süresinin çoğunda doğal bambu kumaşla gölgelenir. Bu güneşe karşı koruma yöntemi, bitkinin klorofil ve l-theanine dahil olmak üzere yüksek miktarlarda biyoaktif bileşikler oluşturmasına olanak tanır. Yüksek miktarda theanin, kafein ve kateşin (EGCG) maddesi içerir. Güneş altında yetiştirilen diğer çay türlerine kıyasla “umami” tadı sağlayan daha yüksek miktarda bileşen bulunur. Bu nedenle Matcha en aromatik yeşil çay ve yüksek kalitede bir ürün olarak kabul edilir.
Sağlığa Faydaları
Antikarsinojenik Etkiler
Özellikle iç organ yağlanmasıyla karakterize obezite, uzun süredir devam eden sağlıksız yaşam tarzı seçimlerinin bir sonucu olarak sindirim sistemi kanser türlerinin gelişme riskini artırır. Çok miktarda EGCG (yeşil çayın ana biyoaktif bileşeni) tüketmek, kısmen tümör büyüme faktörlerinin inhibe edilmesi nedeniyle özellikle kolon kanseri görülme sıklığını azaltmaya katkıda bulunabilir. Dahası, EGCG tümör büyümesini engelleyebilir ve kanser hücrelerinin ölümünü gerçekleştirebilir. İnsülin ve leptine karşı doku duyarlılığının iyileştirilmesi ve kan lipid seviyelerinin azaltılması, obeziteye bağlı kanser riskini yok edebilir. EGCG takviyesi ile ilgili araştırma bulguları ayrıca safra kesesi ve safra kanalı kanser hücrelerinin büyümesinin ve çoğalmasının engellenmesinin yanı sıra safra kanalı kanseri riskinin azalmasını da içerir.
Anti-İnflamatuar Etkiler
Yeşil çayın ana biyoaktif bileşeni olan EGCG’nin takviyesi, akciğer hasarı ve işlev bozukluğu da dahil olmak üzere majör kalp cerrahisi için kardiyopulmoner bypass kullanımından sonra ortaya çıkan inflamatuar sürecin etkilerini hafifletebilir. EGCG, inflamatuar durumu düzenleyerek safra taşı oluşumuna duyarlılığı azaltmaya da yardımcı olur.
Karaciğer ve Detoks Desteği
Bazı çalışmalar, matcha ve yeşil çay polifenollerinin karaciğer enzimlerini düzenleyebileceğini göstermektedir. İnflamatuar süreçleri düzenleyen yüksek biyoaktif bileşik içeriğine sahip yeşil çay içeceklerinin tüketimi, inflamatuar sitokinleri baskılayarak hepatit gelişimini azaltır.
Kan Şekerini Düzenleme Potansiyeli
Matcha, kan şekeri seviyelerini düşürmeye yardımcı olabilir ve EGCG içeriği insülin duyarlılığını geliştirir, böylece sindirim sisteminde ani glikoz salınımını azaltabilir. EGCG, insülin duyarlılığını iyileştirmenin yanı sıra gastrointestinal sistemden glukoneogenezi, lipit ve glikoz emilimini inhibe edebilir.
Bilişsel Fonksiyonun Geliştirilmesi, Nörodejeneratif Bozuklukların Önlenmesi
EGCG alımı bilişsel işlevi geliştirir ve beyindeki amiloid-β üretimini azaltır, böylece nöroinflamasyonu azaltır ve Alzheimer hastalığı da dahil olmak üzere nörodejeneratif hastalıklarla ilgili nöropatolojileri iyileştirebilir.
Odaklanma Sağlayıcı
Matcha’daki L-theanine ve kafein kombinasyonu, kahveye kıyasla daha dengeli ve uzun süreli bir uyanıklık sağlar. L-theanine alfa beyin dalgalarını uyararak rahat odaklanma durumunu arttırır.
Çocuklar Matcha İçebilir mi?
Genel olarak önerilmez.
Çünkü çocuklarda kafein metabolizması yavaş çalışır ve uykusuzluk, sinirlilik, mide rahatsızlığı gibi etkiler görülebilir.
12 yaş altı: Matcha verilmemelidir.
12–18 yaş: Seyrek tüketim (haftada 1–2 defa, ¼ çay kaşığı kadar) tolere edilebilir ancak önerilmez.
Gebe ve Emziren Kadınlar Kullanabilir mi?
Gebelikte kafein alımı günlük 200 mg’ın altında olmalıdır.
1 gram matcha yaklaşık 60 mg kafein içerdiğinden, diğer kafein kaynakları (kahve, çikolata, çay) hesaba katılarak dikkatli olunmalıdır. Ayrıca matchadaki yüksek EGCG, folat metabolizmasını etkileyebilir; bu da folik asit emilimini azaltabilir.
Bu nedenle gebelikte düzenli tüketim önerilmez. Seyrek ve küçük miktarlarda (örneğin haftada 1 fincan) tüketilebilir ama doktor onayı alınmalıdır.
Olası Yan Etkiler
Aşırı veya kalitesiz matcha tüketimi şu etkileri yapabilir:
Mide bulantısı, reflü
Uykusuzluk, çarpıntı
Yüksek kafein nedeniyle anksiyete
Kurşun kalıntısı riski (özellikle düşük kaliteli ürünlerde)
İpucu: Matcha seçerken “Ceremonial grade” olanları tercih edin. Bunlar saf, genç yapraklardan elde edilir ve ağır metal riski düşüktür.
Kaliteli Matcha Nasıl Anlaşılır?
Renk: Canlı Zümrüt Yeşili Olmalı
Kaliteli matcha, parlak yeşil veya zümrüt tonlarında olur.
Mat, sarımsı ya da kahverengiye dönük renk, yaprakların fazla ısındığı veya düşük kalite (örneğin “culinary grade”) olduğunu gösterir.
Renk ne kadar canlıysa, klorofil ve kateşin oranı o kadar yüksektir.
Doku: İpeksi ve Pürüzsüz
Kaliteli matcha, talk pudrası gibi yumuşak bir dokuya sahiptir.
Topaklanma ya da iri granüller, ürünün iyi öğütülmediğini veya bayatladığını gösterir.
Tat: Hafif Tatlı ve Umami Notalı
Düşük kaliteli matcha genellikle acı veya yanık tada sahiptir.
Kaliteli matcha ise doğal bir umami (deniz yosunu benzeri hafif tatlı) lezzet bırakır. Bu, yaprakların gölgede yetiştirilmesiyle artan L-theanine içeriğinden kaynaklanır.
Koku: Taze, Bitkisel ve Hafif Tatlı
İyi matcha açıldığında çimsi, taze ve tatlı bir koku yayar.
Bayat ya da düşük kaliteli ürünlerde koku daha “tozlu” veya “samanımsı” olur
Menşei ve Sınıf
Japonya (özellikle Uji, Nishio, Kyoto) menşeli ürünler genellikle en yüksek kaliteye sahiptir.
Seremonial Grade (törensel sınıf) → içmeye uygundur (yüksek L-theanine, düşük acılık).
Culinary Grade (mutfak sınıfı) → tariflerde kullanılabilir (renk ve aroma daha zayıf).
Ambalaj ve Saklama
Matcha ışık, hava ve nemle kolay bozulur.
Bu yüzden vakumlu, opak ve hava geçirmez ambalajlarda satılan ürünler tercih edilmelidir.
Açıldıktan sonra buzdolabında saklamak antioksidan içeriğini korur.
KAYNAKÇA
https://doi.org/10.3390/foods9040483
https://doi.org/10.3390/molecules26010085
DOI: 10.1161/CIR.0000000000000973
doi: 10.1186/s12888-024-06285-y
DOI: 10.1161/CIR.0000000000000973
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3771720/
DOI: 10.1021/mp700075m
